We gebruiken het woord karma opvallend vaak.
"Dat is karma."
"Hij krijgt zijn karma nog wel."
"Wat je geeft, krijg je terug."
Maar klopt dat eigenlijk wel? Is karma echt een kosmisch strafsysteem waarin iedere goede daad wordt beloond en iedere fout vroeg of laat wordt afgestraft? Of hebben we van karma door de jaren heen iets gemaakt wat het oorspronkelijk nooit geweest is?
Het woord karma komt uit het Sanskriet en betekent letterlijk handeling of daad.
Binnen het hindoeïsme en het boeddhisme gaat karma in de eerste plaats over oorzaak en gevolg. Niet over straf of beloning, maar over het idee dat elke keuze, elk woord en elke intentie een beweging in gang zet.
Het idee van karma is bovendien allesbehalve nieuw. Al meer dan 2.500 jaar vormt het een belangrijk onderdeel van de hindoeïstische en boeddhistische filosofie. Door de eeuwen heen hebben verschillende stromingen het begrip op hun eigen manier uitgelegd, maar één gedachte keert steeds terug: onze keuzes doen ertoe. Niet omdat er ergens een kosmische rechter zit die ons beoordeelt, maar omdat iedere handeling iets in beweging zet.
Opvallend genoeg kent ook de wetenschap een vergelijkbaar principe, al gebruikt zij heel andere woorden. In de psychologie en sociologie weten we dat gedrag gevolgen heeft. Vriendelijkheid vergroot vaak vertrouwen. Wantrouwen roept vaker afstand op. Wie met respect met anderen omgaat, bouwt doorgaans sterkere relaties op. Niet omdat het universum punten uitdeelt, maar omdat menselijk gedrag invloed heeft op de mensen om ons heen.
En misschien zit daar meteen ook de grootste misvatting.
Veel mensen denken dat karma een soort hemelse boekhouder is die nauwgezet bijhoudt wie goed en wie slecht is. Alsof elke tegenslag automatisch de rekening is van een fout die je ooit gemaakt hebt. Persoonlijk geloof ik daar niet in. En ook binnen veel spirituele tradities ligt dat veel genuanceerder.
Het leven overkomt ons allemaal.
We worden ziek. We verliezen mensen van wie we houden. We maken ongelukken mee. We krijgen te maken met situaties waar we nooit om gevraagd hebben. Om dan te zeggen: "Dat is jouw karma," doet niet alleen tekort aan de complexiteit van het leven, maar kan ook ontzettend pijnlijk zijn.
Ook de wetenschap laat zien dat het leven door talloze factoren wordt beïnvloed: genetica, toeval, opvoeding, omgeving, gezondheid en de keuzes van andere mensen. Niet alles heeft één oorzaak. Niet alles is maakbaar. En zeker niet alles is een straf.
Misschien gaat karma daarom veel minder over de vraag: "Waarom is mij dit overkomen?" en veel meer over: "Wat doe ik met wat mij overkomt?" Daar ligt wél een keuze. Niet altijd in de gebeurtenis zelf, maar vaak wel in hoe we ermee omgaan en welke stap we daarna zetten.
Wat ik misschien nog mooier vind, is dat karma volgens veel spirituele stromingen niet alleen kijkt naar wat we doen, maar ook naar de intentie waarmee we handelen.
Twee mensen kunnen exact hetzelfde doen, terwijl de beweegreden totaal verschillend is. De één helpt uit oprechte liefde, de ander om bewondering of erkenning te krijgen. Aan de buitenkant lijkt de handeling identiek, maar vanbinnen is ze fundamenteel anders.
Ook daarin vinden wetenschap en spiritualiteit elkaar verrassend vaak. De psychologie laat zien dat mensen meestal feilloos aanvoelen wanneer aandacht oprecht is en wanneer er verborgen eigenbelang achter schuilt. Intentie beïnvloedt niet alleen hoe anderen ons ervaren, maar ook hoe wij onszelf ontwikkelen en welke relaties we opbouwen.
Andersom geldt dat ook.
Soms maken we een fout. We kiezen de verkeerde woorden, nemen een beslissing die achteraf niet de juiste blijkt te zijn of schatten een situatie verkeerd in. Dat maakt ons nog geen slecht mens. Wanneer onze intentie oprecht was en we bereid zijn om eruit te leren, is dat misschien óók karma. Niet als straf, maar als uitnodiging om te groeien.
Misschien werkt karma veel positiever dan we denken
Misschien is het niet alleen iets wat ons confronteert met moeilijke lessen, maar ook iets wat de mooie dingen laat groeien. Iedere glimlach die je schenkt, iedere oprechte luisterende houding, ieder klein gebaar van vriendelijkheid kan weer iets nieuws in beweging zetten. Soms zie je het meteen. Soms pas maanden of jaren later. En soms zul je het nooit weten.
Dat brengt me bij een herinnering die me altijd is bijgebleven.
Ik was nog jong toen ik uit het raam zag hoe een jongen verhinderde dat een groepje jongeren mijn fiets, die op slot stond, meenam. Toen alles weer rustig was, liep ik naar buiten om hem te bedanken.
Zijn antwoord verraste me.
"Dat is geen punt," zei hij. "Jij was altijd degene die naar mij luisterde toen anderen me links lieten liggen. Nu kon ik eens iets terugdoen."
Ik had daar nooit iets voor terug verwacht. Sterker nog, ik was het zelf bijna vergeten.
Misschien is dát voor mij de mooiste vorm van karma.
Niet omdat het universum netjes een rekening had vereffend. Maar omdat een klein gebaar van oprechte aandacht jarenlang in iemands hart was blijven leven. En op een onverwacht moment opnieuw tot bloei kwam.
Misschien is karma niet zozeer een cadeau of een straf die je krijgt, maar een tuin die je elke dag opnieuw helpt aanleggen.
Niet door je voortdurend af te rekenen op je verleden, maar door je telkens opnieuw uit te nodigen bewust te kijken naar de intentie achter je woorden, je keuzes en je daden.
Zie karma als een steen die in een vijver valt. Die steen veroorzaakt rimpelingen, maar niet elke golf op het water is door die ene steen ontstaan. Er waait ook wind. Er zwemmen vissen. Soms valt er regen. Zo is het leven ook. Niet alles heeft één oorzaak en zeker niet alles is een straf.
Misschien is dat ook de brug tussen wetenschap en spiritualiteit. De wetenschap beschrijft hoe onze keuzes invloed hebben op onszelf, op ons brein, op onze relaties en op de wereld om ons heen. Spiritualiteit voegt daar voor veel mensen nog een diepere laag van betekenis aan toe. Beide nodigen ons uit om bewuster te leven.
Misschien is karma niet de boekhouder van het universum, maar de tuinier
Hij beloont niet. Hij straft niet. Hij laat groeien wat wij, bewust of onbewust, blijven zaaien.
Zaai je vriendelijkheid, dan vergroot je de kans dat vriendelijkheid zich verder verspreidt. Zaai je vertrouwen, dan geef je vertrouwen de ruimte om terug te keren. En als je struikelt, dan is dat niet noodzakelijk een afrekening van het verleden, maar misschien gewoon een uitnodiging om met nieuwe wijsheid opnieuw te beginnen.
Misschien begint de mooiste tuin niet met perfecte daden, maar met een oprechte intentie.
Misschien is dat uiteindelijk de echte vraag die karma ons stelt.
Niet:
"Wat verdien ik?"
Maar:
"Wat wil ik vandaag laten groeien?"
De Verhalenheks